W ekonomii istnieje pojęcie kosztu posiadania, które w codziennych decyzjach praktycznie nie występuje. Myślimy o zakupie jako o zdarzeniu jednorazowym: zapłaciłem, mam, temat zamknięty.
Tymczasem przedmiot po zakupie generuje koszty dalej — tylko że są one rozproszone, niewidoczne na żadnym rachunku i rozłożone na lata. Przy rzeczach używanych codziennie giną w tle korzyści z użytkowania. Przy rzeczach używanych trzy razy w roku bywają większe niż wartość, jaką te rzeczy dają.
Z czego składa się koszt posiadania
Deprecjacja. Największy i najmniej widoczny składnik. Sprzęt traci wartość rynkową z upływem czasu, niezależnie od intensywności użytkowania. Urządzenie warte tysiąc złotych, sprzedane po pięciu latach za dwieście, kosztowało osiemset złotych w postaci utraconej wartości — i jest to koszt rzeczywisty, mimo że nigdy nie pojawił się na żadnym paragonie.
Koszt alternatywny kapitału. Pieniądze zamrożone w sprzęcie mogłyby pracować gdzie indziej. Przy większych kwotach i dłuższym okresie to pozycja wymierna.
Koszt przestrzeni. To składnik, o którym myśli się najrzadziej, a który w miastach jest znaczący. Metr kwadratowy powierzchni użytkowej ma wartość — czynszową, kredytową albo w postaci ceny mieszkania. Piwnica czy garaż wypełnione sprzętem używanym raz w roku to przestrzeń wyłączona z użytkowania na stałe.
Koszt utrzymania. Przeglądy, konserwacja, wymiana materiałów eksploatacyjnych, ładowanie akumulatorów, zabezpieczenie przed korozją. Część z tych czynności wykonuje się według upływu czasu, nie według przepracowanych godzin.
Koszt degradacji. Sprzęt nieużywany psuje się w specyficzny sposób: zasychają smary, utleniają się styki, wysychają uszczelnienia, akumulatory tracą pojemność. Po kilku latach postoju urządzenie często wymaga serwisu, zanim zadziała — i jest to koszt ponoszony w najgorszym możliwym momencie, bo wtedy, gdy jest potrzebne.
Koszt uwagi. Trudny do wyliczenia, ale realny. Każdy posiadany przedmiot wymaga pamiętania o nim, przestawiania, szukania, decydowania, co z nim zrobić.
Skala zjawiska
Badania nad wykorzystaniem sprzętu gospodarstwa domowego dają liczby, które warto sobie uświadomić. Wiertarka domowa jest używana w całym okresie swojego życia przez czas liczony w kilkunastu minutach do kilku godzin. Kosiarka pracuje kilkanaście godzin w sezonie. Myjka ciśnieniowa — kilka godzin w roku. Sprzęt typu betoniarka czy młot wyburzeniowy w gospodarstwie domowym — kilka dni w całym okresie posiadania.
Przeliczone na koszt godziny użytkowania daje to wartości, które przy porównaniu ze stawką najmu wypadają jednoznacznie.
Efekt jest przy tym kumulatywny. Pojedynczy zakup rzadko jest błędem znaczącym. Kilkanaście takich zakupów przez dekadę to kwota porównywalna z poważną pozycją w budżecie domowym — i garaż, w którym nie mieści się samochód.
Dlaczego i tak kupujemy
Warto uczciwie przyjrzeć się mechanizmom, bo dopiero ich świadomość pozwala podjąć decyzję racjonalnie.
Iluzja przyszłego użycia. W momencie zakupu łatwo wyobrazić sobie wszystkie okazje, przy których sprzęt się przyda. Statystyka użycia po fakcie wygląda zwykle inaczej niż ta prognoza.
Poczucie gotowości. Posiadanie sprzętu daje komfort psychiczny, który ma swoją wartość — i który warto uwzględnić, ale nie mylić z wartością ekonomiczną.
Niechęć do procedur. Wypożyczenie wymaga sprawdzenia dostępności, dojazdu, umowy, zwrotu w terminie. Zakup wymaga jednej decyzji. Ta różnica w wysiłku poznawczym jest realna i często decydująca.
Koszt utopiony. Po zakupie pojawia się tendencja do używania sprzętu również tam, gdzie się nie nadaje — „przecież mam”.
Jak to policzyć dla siebie
Metoda jest prosta i zajmuje kilka minut.
Wypisz sprzęt, który masz i którego użyłeś mniej niż trzy razy w ostatnim roku.
Oszacuj jego obecną wartość rynkową — realistycznie, na podstawie ogłoszeń, a nie ceny zakupu.
Policz różnicę między ceną zakupu a wartością obecną, podziel przez liczbę lat posiadania. To twój roczny koszt deprecjacji.
Porównaj z kosztem wypożyczenia tego sprzętu na liczbę dni, w których faktycznie go używałeś. Przegląd tego, co w praktyce bierze się na dni robocze zamiast trzymać w piwnicy, daje zestawienie kategorii pod adresem https://wynajmijsprzet.com/.
Wynik tego porównania rozstrzyga sprawę dla każdej pozycji z osobna — i zwykle dzieli listę na dwie części: rzeczy, które warto było kupić, i rzeczy, które warto sprzedać.
Co zrobić z tym, co już stoi
Decyzja o przeszłych zakupach nie ma sensu — pieniądze są wydane. Sens ma decyzja o tym, co dalej.
Sprzedaj, dopóki ma wartość. Deprecjacja działa dalej. Sprzęt sprzedany dziś jest wart więcej niż ten sam sprzęt sprzedany za trzy lata.
Udostępnij. Sąsiedzka wymiana narzędzi działa dobrze tam, gdzie istnieje zaufanie, i pozwala rozłożyć koszt posiadania na kilka gospodarstw.
Zatrzymaj świadomie. Jeśli sprzęt daje ci komfort gotowości, którego wartość uznajesz za wyższą od kosztu — to jest w pełni racjonalna decyzja, pod warunkiem że jest podjęta świadomie, a nie przez zaniechanie.
Zmień zasadę na przyszłość. Najprostsza reguła, która działa: kup narzędzie dopiero wtedy, gdy jego brak po raz drugi zablokował ci konkretną pracę. Pierwszy raz da się rozwiązać inaczej — pożyczyć, wypożyczyć, zrobić inną metodą. Jeśli ta sama potrzeba wraca, to znaczy, że należy do twojego rzeczywistego profilu użytkowania, a nie do wyobrażenia o nim.
